خبرگزاری آریا - دانشگاه علامه طباطبائی با تأسیس نخستین دوره دکتری تخصصی روزنامه‌نگاری در کشور، گامی بلند در مسیر ارتقای جایگاه علمی و حرفه‌ای این رشته برداشته است. این دوره که برای اولین بار در ایران و به همت گروه روزنامه نگاری این دانشگاه راه اندازی می‌شود، قرار است روزنامه نگاری را از سطح یک فن و تکنیک صرف به عرصه دانش و نظریه ارتقا دهد.
به گزارش خبرگزاری آریا، عباس اسدی، عضو هیئت علمی گروه روزنامه نگاری دانشگاه علامه طباطبائی و بنیانگذار و مجری این دوره، ابعاد گوناگون و اهمیت این رویداد علمی را تشریح کرد.
وی با اشاره به ویژگی های منحصر به فرد سر فصل‌های درسی این دوره گفت: یکی از مهم ترین وجوه تمایز این دوره، بومی بودن سر فصل های در نظر گرفته شده است. ما کوشیده ایم تا برنامه‌ای طراحی کنیم که متناسب با نیازها، مسائل و بستر فرهنگی و رسانه‌ای کشور باشد.
وی افزود: این بومی سازی به گونه‌ای انجام شده که می‌تواند مورد اقتباس کشورهای دیگر، به ویژه کشورهای در حال توسعه قرار بگیرد. ما معتقدیم که الگوی آموزش روزنامه نگاری نباید صرفاً وارداتی باشد و کشورهای در حال توسعه می توانند با تکیه بر تجربیات بومی، مسیر مستقل خود را در حوزه آموزش عالی روزنامه‌نگاری طی کنند.
مؤسس دکتری روزنامه نگاری دانشگاه علامه طباطبائی در ادامه به مقایسه برنامه های دکتری روزنامه نگاری در دانشگاه‌های جهان با دوره تازه تأسیس دانشگاه علامه طباطبائی پرداخت و بیان کرد: این دوره از نظر شکل و مدرک در چارچوب جهانی قرار می‌گیرد اما از نظر «محتوا» و «ساختار»، پروژه ای هویتی و استقلال طلبانه برای رشته روزنامه نگاری است.
بدین صورت که، دوره ایرانی در چارچوب های پایه با استانداردهای جهانی مشترک است؛ اعطای مدرک دکتری پس از انجام پژوهش اصیل و نگارش رساله، الزام پیش نیاز کارشناسی ارشد برای ورود، و پژوهش محوری به عنوان هدف نهایی، وجوه مشترک این دوره با برنام ه‌هایی مانند دوره‌های دانشگاه های استیرلینگ و ساسکس است. اما مهم‌ترین وجه تمایز، جایگاه رشته روزنامه نگاری در ساختار آکادمیک است.
در ایران، این دوره «اختصاص تام و تمام به حوزه روزنامه نگاری» دارد و مدعی است دروس آن صرفاً به روزنامه نگاری می‌پردازد، نه نظریه های کلی ارتباطات. به عبارتی، در جهان، دکتری روزنامه نگاری غالباً زیر مجموعه دانشکده ارتباطات، رسانه یا حتی سینماست؛ برای مثال در دانشگاه استیرلینگ روزنامه نگاری در «دانشکده ارتباطات» قرار دارد، در دانشگاه ساسکس برنامه «مطالعات روزنامه‌نگاری» ذیل پژوهش‌های رسانه‌ای تعریف می‌شود و در بسیاری از دانشگاه‌های آمریکایی دکتری زیر عنوان «ارتباطات جمعی» ارائه می‌شود.
در فرانسه و اکثر کشورهای اروپایی، نیز «دکترای روزنامه نگاری» در چارچوب رشته گسترده تر «علوم ارتباطات و رسانه» است و تربیت آن عمدتاً با استانداردهای جهانی آکادمیک همسو است، نه با تأکید بر ساخت یک نظام دانشی بومی. اما دوره دکتری روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبائی ایران، در سطح بین المللی یک تلاش نادر برای استقلال رشته‌ای است.
به بیان دیگر، ادعای ایران مبنی بر «نبود چنین دوره‌ای در جهان» ناظر به همین استقلال ساختاری و تمرکز صرف بر روزنامه‌نگاری است. تفاوت دیگر، رویکرد بومی در برابر رویکرد جهانی است؛ سرفصل های دوره ایران با «نگاه بومی» طراحی شده و ادعای قابل اقتباس بودن برای همه کشورها به خصوص کشورهای در حال توسعه را دارد، در حالی که برنامه های جهانی عمدتاً بر مباحث جهانی و تحولات فناورانه مانند هوش مصنوعی، اخبار جعلی و تغییرات اقلیمی متمرکزند.
همچنین هدف اعلامی دوره ایران، ارتقای روزنامه‌نگاری از «فن» به «دانش» و تربیت «صاحب نظر» است، در حالی که برنامه های جهانی اگر چه پژوهش محورند، اغلب بر حل مسائل مشخص حرفه‌ای یا بررسی ابعاد خاص متمرکز اند، نه لزوماً تأسیس یک بنیان نظری مستقل برای کل رشته. چنان که دروس این دوره به گونه‌ای طراحی شده‌اند که دانش آموختگان آن بتوانند درک عمیقی از تحولات اکوسیستم رسانه‌ای معاصر داشته باشند.»
اسدی در بخش دیگری به فلسفه وجودی این دوره پرداخت و گفت: «روزنامه نگاری همواره به عنوان یک رشته تکنیکی و مهارت محور شناخته می شده است. حتی در مقطع کارشناسی ارشد، تأکید بیشتر بر جنبه‌های عملی و حرفه‌ای بود. اما هدف اصلی این دوره، ارتقاء روزنامه نگاری از تکنیک و فن به حوزه نظری و دانشی است.»
وی تأکید کرد: «این بار روزنامه نگاری وارد حوزه دانشی شده و خواهد کوشید تا افراد صاحب نظر برای این رشته تربیت کند. ما به دنبال تربیت افرادی هستیم که بتوانند در حوزه روزنامه نگاری، نظریه پردازی کرده و مسائل پیچیده این حوزه را به صورت علمی تحلیل کنند. به عبارتی، این دوره قرار است پژوهشگرانی تربیت کند که بتوانند مرزهای دانش روزنامه‌نگاری را گسترش دهند.»
مجری این دوره در خصوص جزئیات دروس و سرفصل‌های آموزشی نیز توضیحاتی ارائه داد و گفت: «دروس این دوره بسیار جدید و بومی هستند. ما صرفاً به تکرار دروس سنتی ارتباطات اکتفا نکرده‌ایم. سرفصل‌هایی طراحی شده‌اند که ضمن پرداختن به فلسفه روزنامه نگاری، روایت شناسی روزنامه نگاری، نظریه های انتقادی روزنامه نگاری، جریان سازی خبری، اقتصاد سیاسی روزنامه نگاری، تیترشناسی و … به مسائل نو پدید روزنامه‌نگاری، مانند آینده نگاری در روزنامه نگاری، سبک های روزنامه‌نگاری، روزنامه‌نگاری صلح و بحران، و همچنین تعامل روزنامه‌نگاری با هوش مصنوعی و … می‌پردازند.»
وی افزود: «این دروس به گونه ای تدوین شده‌اند که دانشجویان بتوانند میان نظریه و عمل پیوند برقرار کنند. ما نمی‌خواهیم دوره‌ای صرفاً انتزاعی و دور از واقعیت‌های میدان عمل باشد. فارغ‌التحصیلان این دوره باید بتوانند هم در عرصه دانشگاه به عنوان استاد و پژوهشگر فعالیت کنند و هم در عرصه حرفه‌ای به عنوان روزنامه‌نگاران ارشد و سیاست‌گذاران رسانه‌ای، تحول‌آفرین باشند.»
وی در بخش دیگر با اشاره به اهمیت راهبردی تأسیس این دوره برای آینده رسانه ای کشور خاطرنشان کرد: «تأسیس دکتری روزنامه‌نگاری در ایران، پاسخی به نیاز دیرینه جامعه رسانه‌ای کشور برای تربیت نیروی انسانی در بالاترین سطح علمی است. کشور ما با چالش‌های متعددی در حوزه رسانه مواجه است؛ از بحران اعتماد و اخبار جعلی گرفته تا تحولات فناورانه و تغییر الگوهای مصرف خبر.
برای مواجهه علمی و کارآمد با این چالش‌ها، نیازمند تربیت نسل جدیدی از اندیشمندان و متخصصان روزنامه‌نگاری هستیم که هم بر مبانی نظری مسلط باشند و هم با واقعیت‌های میدانی آشنا.»
وی ابراز امیدواری کرد که این دوره بتواند به عنوان الگویی موفق، مسیر را برای توسعه کمی و کیفی آموزش عالی روزنامه‌نگاری در کشور هموار کند و جایگاه ایران را به عنوان یکی از قطب‌های آموزش روزنامه‌نگاری در منطقه و جهان تثبیت نماید.
لازم به ذکر است؛ تأسیس نخستین دوره دکتری تخصصی روزنامه نگاری در دانشگاه علامه طباطبائی، در حالی به همت دکتر اسدی محقق شده است که خود از پیشگامان پیوند میان علم و عمل در این حوزه به شمار می‌رود.
همچنین وی از چهره های شناخته شده و صاحب نام در عرصه آموزش و پژوهش روزنامه نگاری کشور به شمار می‌رود که ترکیبی کم نظیر از تحصیلات آکادمیک و تجربه طولانی حرفه‌ای در رسانه‌های کشور را در کارنامه خود دارد.
اسدی که دارای دکتری علوم خبری از فرانسه است، تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته روزنامه نگاری در دانشگاه علامه طباطبایی سپری کرده و در ایران از شاگردان دکتر کاظم معتمدنژاد و در فرانسه نیز از دانشجویان پرفسور آرمان ماتلار استاد برجسته علوم ارتباطات بوده است و بدین ترتیب، مسیر علمی خود را از پایه ترین سطوح این رشته تا بالاترین مدارج دانشگاهی به صورت پیوسته و تخصصی طی کرده است.
این پیشینه آموزشی، او را به یکی از معدود متخصصانی تبدیل کرده که با تمام سطوح آموزش روزنامه‌نگاری، از مبانی نظری تا پژوهش‌های پیشرفته، آشنایی عمیق و دست‌اول دارند.
دکتر اسدی علاوه بر سوابق درخشان دانشگاهی، دارای سابقه طولانی فعالیت روزنامه‌نگاری در مطبوعات و رسانه‌های مختلف کشور است. این تجربه میدانی، به او این امکان را داده است که همواره پلی میان دنیای دانشگاه و عرصه حرفه‌ای رسانه برقرار کند و در طراحی برنامه‌های آموزشی، نیازهای واقعی محیط رسانه‌ای کشور را مدنظر قرار دهد.
آشنایی دست اول با چالش‌ها و تحولات عرصه خبر، از ویژگی‌هایی است که برنامه درسی دکتری روزنامه نگاری را از رویکردی صرفاً انتزاعی و کتابخانه ای متمایز می‌کند. این عضو هیئت علمی و مدیر سابق گروه روزنامه نگاری دانشگاه علامه طباطبائی تاکنون بیش از 20 عنوان کتاب و 70 مقاله پژوهشی منتشر کرده است؛
حجمی از تولیدات علمی که نشان دهنده فعالیت مستمر و پر ثمر او در عرصه پژوهش و تألیف است. آثار او در حوزه های مختلف روزنامه نگاری، از مباحث نظری و روش شناسی گرفته تا مسائل حرفه ای و اخلاقی، مورد توجه پژوهشگران و دانشجویان این رشته قرار گرفته است.
دکتر اسدی صاحب نظریه ها و دیدگاه‌های بدیع در حوزه روزنامه‌نگاری است؛ نظریه‌هایی که حاصل سال ها تأمل نظری و تجربه عملی او در عرصه رسانه و آموزش است. همین رویکرد نظریه پردازانه است که او را بر آن داشته تا در طراحی دوره دکتری روزنامه نگاری، بر ارتقای این رشته از سطح فن و تکنیک به عرصه دانش و نظریه تأکید کند؛ رویکردی که به گفته خودش، می‌تواند زمینه ساز تربیت صاحب نظران و نظریه پردازان آینده این رشته در کشور باشد.
دکتر اسدی علاوه بر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی، سردبیری فصلنامه علمی پژوهشی «علوم خبری» را نیز بر عهده دارد؛ این فصلنامه به عنوان یکی از معدود نشریات علمی و تخصصی کشور در حوزه روزنامه نگاری، بستری برای انتشار پژوهش‌های اصیل و نظریه پردازی در این حوزه فراهم کرده است.
تلاش های این استاد دانشگاه در این نشریه، همسو با رویکرد کلان او در تأسیس دکتری روزنامه نگاری، گامی در جهت تثبیت جایگاه علمی روزنامه نگاری به عنوان یک دانش مستقل و اثرگذار به شمار می‌رود.
در پایان یادآوری می شود؛ تاسیس دکتری روزنامه نگاری در دوره ریاست دکتر علی اصغر کیا رئیس سابق دانشکده علوم ارتباطات از سال 1402 کلید خورد و پس از سه سال به تصویب وزارت علوم رسید و دانشگاه علامه طباطبایی در نظر دارد از سال آینده برای این دوره دانشجو بپذیرد. جزئیات مربوط به آزمون، شرایط پذیرش و نحوه جذب دانشجو در دفترچه کنکور سال جاری درج خواهد شد.