خبرگزاری آریا -بسیاری از بیماران به خصوص بعد از شکستگی استخوان لگن، توانایی زندگی مستقل را از دست می‌دهند. نرخ مرگ نیز در بیماران بالای 60 سال با شکستگی لگن ناشی از ترومای خفیف، در اولین سال بعد از شکستگی تا 3 برابر ببیشتر از افرادی است که در همین رده سنی قرار داشته و دچار شکستگی نشده‌اند و این میزان در افراد با سایر انواع شکستگی‌ها به 2 برابر می‌رسد.
به گزارش دریافتی آریا،لازم است بدانیم که بعد از بروز اولین شکستگی، خطر بروز شکستگی‌های بعدی به اندازه 2 تا 3 برابر افزایش می‌یابد و این افزایش خطر در شکستگی مهره‌ای حتی به 4 برابر نیز می‌رسد. مطابق شواهد علمی موجود تقریبا نیمی از شکستگی های استخوان ران در کسانی رخ می‌دهد که قبلا دچار یک شکستگی بوده اند.
بنابراین به نظر می‌رسد با ارزیابی سهم کوچکی از جمعیت که می‌توانند برای کاهش خطر شکستگی مجدد مورد مداخله قرار گیرند، می‌توان از بروز تعداد زیادی از شکستگی های ثانویه جلوگیری کرد که این رویکرد می تواند کاهش چشمگیری در بار اقتصادی وارده به سیستم بهداشتی و افزایش کیفیت زندگی مبتلایان داشته باشد. از این رو طراحی و پیاده سازی نظام پیشگیری از شکستگی های ثانویه، به عنوان یک رویکرد مناسب در کاهش موارد شکستگی پیشنهاد شده است.
در پاسخ به این نیاز، برنامه خدمات یکپارچه شکستگی (Fracture Liaison Services FLS)، به عنوان یک مدل مراقبتی منتخب برای بکارگیری در بیمارستان ها در بسیاری از کشورهای دنیا در حال اجراست که خدمات متعددی به بیماران گروه هدف ارائه می‌دهد. در ایران نیز تا کنون چندین مرکز ارائه خدمات در کشور مستقر شده اند که کلینیک استئوپاد بیمارستان شهید دکتر چمران شیراز با نشان نقره ای بین المللی یکی از این مراکز ارائه دهنده خدمات مربوطه است.
در مراکز ارائه خدمت استئوپاد چه خدماتی ارائه می‌شود؟
استئوپاد، برنامه‌ای رابط محور بوده و با تشکیل یک تیم متعهد، متشکل از مجموعه‌ای ذینفعان با محوریت یک فرد هماهنگ‌کننده راه اندازی می‌گردد.
در هر بیمارستان، یک مرکز استئوپاد (ارائه‌دهنده خدمات پیشگیری از شکستگی‌های ثانویه) با محوریت عملکرد یک پرستار هماهنگ‌کننده که به صورت تمام‌وقت در مرکز مستقر می‌باشد دایر می‌گردد. فرد نامبرده مسئول شناسایی فعال افراد گروه هدف است. این بیماران می‌توانند بیماران 50 ساله و بالاتر که با یک شکستگی ناشی از پوکی استخوان یا ترومای خفیف جدید به بخش‌های مختلف بیمارستان مراجعه کرده و بستری شده اند باشند.
همچنین بیمارانی که در گذشته دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان شده اند و احتمالا در زمان بروز شکستگی قبلی ارزیابی برای بررسی پوکی استخوان و درمان در آن ها صورت نگرفته است می‌توانند گروه هدف این مرکز محسوب گردند. فرد هماهنگ کننده به صورت مستمر و ضمن مراجعه به بخش های مرتبط، فهرست تعداد بیماران پذیرش شده با مشکل شکستگی را دریافت نموده و از بیماران برای مراجعه به مرکز دعوت می‌نماید.
در اولین مراجعه بیمار به مراکز استئوپاد، ارزیابی بیماران گروه هدف از نظر وجود عوامل خطر مرتبط با استئوپروز و شکستگی صورت گرفته و تشکیل پرونده و ثبت اطلاعات هویتی بیمار صورت می‌گیرد. اطلاعات کافی در زمینه سلامت استخوان، سبک زندگی، تغذیه و رویه‌های درمانی حفاظت از استخوان مطابق پروتکل مربوطه به تمامی بیماران ارائه خواهد شد.
پس از آن، هماهنگ‌کننده از بین بیماران غربال شده، افراد واجد شرایط را به منظور تکمیل و تایید تشخیص پوکی استخوان به پزشک ارجاع می دهد. انجام آزمایش‌های مورد نظر برای رد سایر علل و نیز سنجش تراکم استخوان انجام گرفته و در پرونده بیمار ثبت می‌گردد. تصمیم نهایی در خصوص درمان و یا سایر اقدامات لازم بر اساس پیگیری ها و نظر پزشک درمانگر خواهد بود. همچنین بیماران از نظر خطر وقوع رخداد سقوط مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و در صورتی که خطر بالای سقوط در انان وجود داشته باشد بر حسب نوع خطر (نظیر مشکلات کاهش بینایی، کاهش شنوایی، عدم تعادل) ارجاع به پزشک مرتبط صورت می‌گیرد. این خدمت یکی از خدمت‌های مهم برنامه می‌باشد چرا که اگر سقوط رخ ندهد احتمال شکستگی مجدد بسیار کاهش خواهد یافت.
فرد هماهنگ کننده در فواصل زمانی تعیین شده، برای پیگیری های روتین تعریف شده در پروتکل کشوری، با بیماران تماس گرفته و از شروع درمان، نحوه ی مصرف دارو، رخداد مجدد شکستگی، رخداد سقوط سوالاتی از بیماران و یا همراهان آنان داشته و در پرونده بیمار ثبت خواهد کرد. تمامی اطلاعات بیماران در نرم افزاری که به این منظور طراحی شده است ثبت شده و پیگیری بیماران از این طریق با حساسیت و دقت بیشتری صورت خواهد گرفت.
دکتر «فریبا مرادی اردکانی»؛ مدیر گروه بیماری های غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز