خبرگزاری آریا - بررسی سازمان بازرسی کل کشور از شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت، ابعاد تازه‌ای از زیان‌های سنگین، پرداخت پاداش به مدیران شرکت‌های زیان‌ده و تخلفات احتمالی مدیریتی را آشکار کرده است؛ بررسی‌هایی که علاوه بر شناسایی صدها شرکت زیان‌ده، به تشکیل پرونده برای مدیران و ارسال گزارش‌هایی به مراجع قضایی منجر شده است.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور گفت: با توجه به گزارش‌هایی مبنی بر اینکه برخی شرکت‌های زیان‌ده، پاداش‌های قابل توجهی به اعضای هیئت‌مدیره، مدیران عامل و اعضای موظف و غیرموظف خود پرداخت کرده‌اند، بررسی علت زیان‌ده بودن این شرکت‌ها و احراز وجود یا عدم وجود تخلف در این زمینه مورد توجه قرار گرفت.
جهانگیر با تشریح اقدامات و نتایج بازرسی از شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت اظهار کرد: پیرو دستور مورخ 22 شهریور 1405 ریاست محترم قوه قضاییه در خصوص بررسی وضعیت شرکت‌های دولتی و شرکت‌های وابسته به دولت، سازمان بازرسی کل کشور این موضوع را در دستور کار قرار داد و 47 تیم تخصصی در سطح ستاد و استان‌های کشور فعالیت خود را برای بررسی وضعیت این شرکت‌ها آغاز کردند.
وی با بیان اینکه مهم‌ترین موضوع در این بررسی، شناسایی و استخراج شرکت‌های مشمول قانون بود، افزود: لازم بود تعریف دقیق و مشخصی از شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت داشته باشیم؛ چراکه در بررسی‌های انجام‌شده از دستگاه‌های مختلف، آمار‌های متفاوتی در خصوص تعداد این شرکت‌ها اعلام می‌شد.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور ادامه داد: به‌عنوان نمونه، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در گزارشی، تعداد شرکت‌های دولتی، وابسته به دولت و شرکت‌های اشخاص حقوقی را حدود 15 هزار شرکت اعلام کرده بود. در سامانه سماب وزارت امور اقتصادی و دارایی، تعداد شرکت‌های دولتی، مشمول و وابسته به دولت 731 شرکت اعلام شده بود و بر اساس بررسی انجام‌شده از دیوان محاسبات کشور نیز قریب به سه هزار شرکت به‌عنوان شرکت دولتی و وابسته به دولت تا پایان سال 1403 در تفریغ بودجه درج شده بود. این تفاوت آماری نشان می‌داد که دستگاه‌های مختلف برداشت یکسانی از شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت ندارند و بر همین اساس، آمار‌های متفاوتی را ثبت کرده‌اند.
جهانگیر با اشاره به اینکه نخستین و مهم‌ترین اقدام سازمان، استخراج آمار دقیق شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت بود، تصریح کرد: در همین راستا، وزارت امور اقتصادی و دارایی مکلف شد به دستگاه‌های مشمول قانون اعلام کند تا در اسرع وقت نسبت به بارگذاری اطلاعات شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت اقدام کنند. در نتیجه پیگیری‌های سازمان بازرسی کل کشور، تاکنون اطلاعات یک‌هزار و 806 شرکت در سامانه سماب بارگذاری شده است؛ این در حالی است که پیش از ورود سازمان بازرسی، تعداد شرکت‌های ثبت‌شده در این سامانه 731 شرکت بود.
وی با تشریح محور‌های اصلی بازرسی از شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت گفت: در مرحله دوم، شناسایی شرکت‌های زیان‌ده و بررسی تخلفات احتمالی آنها در دستور کار قرار گرفت. با توجه به گزارش‌هایی مبنی بر اینکه برخی شرکت‌های زیان‌ده، پاداش‌های قابل توجهی به اعضای هیئت‌مدیره، مدیران عامل و اعضای موظف و غیرموظف خود پرداخت کرده‌اند، بررسی علت زیان‌ده بودن این شرکت‌ها و احراز وجود یا عدم وجود تخلف در این زمینه مورد توجه قرار گرفت.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور افزود: محور سوم بازرسی‌ها، بررسی پرداخت‌های صورت‌گرفته به مدیران عامل و اعضای موظف و غیرموظف هیئت‌مدیره و تمامی حقوق و مزایای پرداختی از جمله حق‌الزحمه‌ها، پاداش‌ها و سایر پرداختی‌ها از حیث انطباق با قوانین و مقررات بود.
وی ادامه داد: در مرحله بعد، رسیدگی به تخلفات و جرائم احتمالی از حیث عدم رعایت مفاد قانونی مربوط به ممنوعیت تصدی بیش از یک شغل و ممنوعیت به‌کارگیری بازنشستگان در دستور کار سازمان بازرسی و هیئت‌های بازرسی قرار گرفت.
جهانگیر، بررسی صورت‌های مالی شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت و صحت‌سنجی میزان سود و زیان منعکس‌شده در این صورت‌ها را از دیگر محور‌های بازرسی عنوان کرد و گفت: گزارش‌هایی دریافت شده بود مبنی بر اینکه برخی شرکت‌ها در عمل زیان‌ده هستند، اما خود را سودده نشان می‌دهند و در مقابل، برخی شرکت‌ها با وجود سودده بودن، خود را زیان‌ده معرفی می‌کنند تا مراحل واگذاری آنها تسریع شود. ازاین‌رو، سازمان بازرسی از این منظر نیز وارد بررسی موضوع شد و شرکت‌های مشمول را تحت بازرسی قرار داد.
وی با اشاره به نتایج بررسی‌های اولیه اظهار کرد: در مرحله نخست و با توجه به اینکه در سامانه سماب وزارت امور اقتصادی و دارایی 731 شرکت ثبت شده بود، همین تعداد شرکت در دستور کار بررسی قرار گرفت. در اقدامات ابتدایی، 17 شرکت دولتی و وابسته به دولت که در خارج از کشور ثبت شده بودند، مورد بررسی قرار گرفتند که چهار شرکت از آنها زیان‌ده بودند و بررسی وضعیت زیان‌دهی این شرکت‌ها در دستور کار قرار دارد.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور افزود: از مجموع 680 شرکت دولتی و وابسته به دولت که در داخل کشور ثبت شده بودند، بررسی‌ها نشان داد 277 شرکت زیان‌ده هستند و مجموع زیان خالص آنها تا پایان سال 1404 بالغ بر 1099 همت بوده است. همچنین 372 شرکت دارای زیان انباشته معادل دو هزار و 584 همت هستند که بررسی دلایل زیان‌ده بودن این شرکت‌ها نیز در دستور کار قرار دارد.
جهانگیر با اشاره به پرداخت پاداش به مدیران شرکت‌های زیان‌ده گفت: برابر مستندات به‌دست‌آمده، در سال 1404 مبلغ 104 میلیارد تومان پاداش به اعضای هیئت‌مدیره و مدیران عامل شرکت‌های زیان‌ده دولتی و وابسته به دولت پرداخت شده است که قانونی یا غیرقانونی بودن این پرداخت‌ها در حال بررسی است.
وی افزود: در خصوص پاداش‌های نامتعارف پرداخت‌شده، تاکنون 390 نفر دعوت شده‌اند و از آنان در سازمان بازرسی کل کشور اخذ توضیح و دفاع صورت گرفته و برای تعدادی از این افراد نیز پرونده تشکیل شده است.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور با اشاره به بررسی‌های مالی انجام‌شده از سال 1399 تا 1404 تصریح کرد: نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد با وجود تحقق سود عملیاتی که در برخی از این شرکت‌ها گزارش شده، نتیجه عملکرد نهایی تعدادی از آنها با زیان خالص همراه بوده است. این موضوع احتمال وجود حساب‌سازی در برخی شرکت‌ها را مطرح می‌کند که بررسی آن در حال انجام است. احصای دقیق شرکت‌های سودده و زیان‌ده دولتی و وابسته به دولت و همچنین شناسایی تخلفات و جرائم احتمالی و ارتکابی آنها نیز همچنان توسط سازمان بازرسی در حال پیگیری است.
جهانگیر در ادامه، بررسی وضعیت شرکت‌ها از منظر قانون منع تصدی بیش از یک شغل و ممنوعیت به‌کارگیری بازنشستگان را از دیگر محور‌های بازرسی عنوان کرد و گفت: در نتیجه بررسی‌های انجام‌شده تاکنون یک‌هزار و 535 نفر که مشمول قانون ممنوعیت به‌کارگیری بازنشستگان یا منع تصدی بیش از یک شغل بوده‌اند، شناسایی شده‌اند.
وی افزود: از این تعداد، وضعیت یک‌هزار و 196 نفر تاکنون بررسی شده و از 836 نفر اخذ توضیح و دفاع صورت گرفته است. 298 نفر از افرادی که دعوت شده و از آنها اخذ توضیح گرفته شده بود، بلافاصله از سمت‌های خود در شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت استعفا داده‌اند. همچنین برای 359 نفر پرونده تشکیل شده و 118 گزارش نیز در این رابطه به مراجع قضایی ارسال شده است.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور با تشریح آخرین وضعیت ثبت اطلاعات شرکت‌ها در سامانه سماب گفت: بر اساس هشداری که سازمان بازرسی به وزارت امور اقتصادی و دارایی در خصوص ضرورت بارگذاری اطلاعات تمامی شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت داده بود، تاکنون یک‌هزار و 806 شرکت در این سامانه به ثبت رسیده‌اند که بر اساس گزارشی که روز گذشته دریافت کردم، این شرکت‌ها شامل 368 شرکت دولتی با 50 درصد یا بیشتر سهام متعلق به دولت؛ 331 شرکت دولتی با کمتر از 50 درصد سهام متعلق به دولت؛ 94 مؤسسه و نهاد عمومی دولتی و شرکت‌های تابعه؛ 638 شهرداری کشور؛ 70 شرکت متعلق به شهرداری‌ها؛ 120 شرکت نسل اول بانک‌ها و بیمه‌های دولتی؛ 183 شرکت نسل دوم بانک‌ها و بیمه‌های دولتی بوده است.
وی در ادامه با اشاره به بررسی علل زیان‌ده بودن شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت اظهار کرد: سازمان بازرسی در حال بررسی این موضوع است و تاکنون برخی از دلایل زیان‌ده شدن این شرکت‌ها شناسایی شده است. یکی از دلایل عمده، تکالیف تحمیلی دولت به برخی شرکت‌هاست. قیمت‌گذاری دستوری محصولات، خدمات و تسهیلات از جمله مواردی است که می‌تواند موجب زیان‌ده شدن شرکت‌ها شود.
جهانگیر، نظام پرداخت‌های نامتناسب و غیرمتعارف در برخی شرکت‌ها و همچنین تملک شرکت‌های وابسته را از دیگر عوامل برشمرد و گفت: در برخی موارد، شرکت‌ها به‌عنوان دارایی بدهکاران، عمدتاً در مجموعه بانک‌ها، تملک شده‌اند و در نتیجه، شرکت‌های ورشکسته به مجموعه دولت اضافه شده‌اند؛ موضوعی که در ورشکسته و زیان‌ده شدن شرکت‌های مادر نیز نقش داشته است.
وی عدم ثبات مدیریت، ضعف در کنترل هزینه‌ها، تورم نیروی انسانی و افزایش هزینه‌های پرسنلی، مشکلات ساختاری، بهره‌وری پایین، فرسودگی تجهیزات، سرمایه ناکافی و غیرمولد بودن دارایی‌ها را از دیگر عوامل مؤثر در زیان‌ده شدن شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت دانست و خاطرنشان کرد: تحریم‌های ظالمانه‌ای که دشمن علیه کشور عزیزمان اعمال کرده نیز از جمله عواملی است که در برخی موارد به زیان‌ده شدن این شرکت‌ها منجر شده است.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور با تأکید بر اینکه تمامی یافته‌های سازمان در اختیار دولت قرار خواهد گرفت، اظهار کرد: سازمان بازرسی کل کشور به دستور ریاست محترم قوه قضاییه، رسیدگی به وضعیت شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت را در دستور کار قرار داده و نتایج و یافته‌های خود را در اختیار دولت قرار خواهد داد تا مجموعه دولت بتواند با شفاف‌سازی و پیگیری وضعیت این شرکت‌ها، به‌ویژه شرکت‌های تودلی، نسبت به ساماندهی آنها اقدام کند.
وی با اشاره به مشکلات ناشی از شکل‌گیری شرکت‌های نسل دوم و سوم دولتی افزود: این شرکت‌ها می‌توانند مشکلات زیادی برای مجموعه دولت ایجاد کنند. بسیاری از آنها در گذشته به دلایل مختلف ایجاد شده‌اند تا برخی فعالیت‌ها و امور را پیش ببرند یا امکان دور زدن قوانین بودجه‌ای و مقررات محاسبات عمومی، عبور از سقف حقوق و مزایا و فرار از تشریفات مناقصات و مزایدات را فراهم کنند. در برخی موارد، ایجاد شرکت‌های تودلی زمینه بروز فساد و وقوع تخلفات و جرائم در درون این مجموعه‌ها را فراهم کرده است.
جهانگیر تأکید کرد: سازمان بازرسی کل کشور با پیگیری مستمر در تمامی لایه‌های این شرکت‌ها، اطلاعات و یافته‌های به‌دست‌آمده را بلافاصله در اختیار مجموعه دولت قرار خواهد داد تا دولت بتواند درباره انحلال، ادغام، واگذاری یا اتخاذ ترتیبات مدیریتی دیگر، اقدامات مقتضی را انجام دهد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به شیوه‌های اعمال حاکمیت در برخی شرکت‌های وابسته و تودلی اشاره کرد و گفت: از جمله مواردی که در بررسی شرکت‌های وابسته و تودلی زیرمجموعه دولت مشاهده شده، استفاده از وکالت‌نامه‌ها، سهام چرخه‌ای و سهام‌های طلایی است؛ به‌گونه‌ای که در برخی موارد، با وجود اینکه سهم دولت در شرکت کمتر از 20 درصد است، اختیارات خاصی برای دولت در آن شرکت پیش‌بینی شده و از این طریق امکان اعمال حاکمیت فراهم می‌شود.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور ادامه داد: این شیوه‌ها از یک‌سو موجب دور زدن قوانین و مقررات و از سوی دیگر زمینه‌ساز پنهان‌کاری در ساختار و عملکرد شرکت‌ها می‌شود و این نگرانی وجود دارد که در چنین شرایطی، فساد‌های احتمالی در شرکت‌های تودلی پنهان بماند.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد: با پیگیری مجموعه‌های نظارتی و همکاری دولت محترم، در آینده نزدیک شاهد آن باشیم که تمامی مجموعه‌های دولتی و شرکت‌های وابسته به دولت در چارچوب قوانین و مقررات و به‌صورت شفاف به وظایف خود عمل کنند.