خبرگزاری آریا - با نزدیک‌شدن به فصل سرما و در شرایطی که آسیب‌دیدگی برخی از فازهای پارس جنوبی در کنار ناترازی باقی‌مانده از سال‌های گذشته، مدیریت مصرف گاز را بیش از پیش ضروری کرده است، تدبیر استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور انرژی بسیار مهم و کارآمد تلقی می‌شود. این سازوکار با کاهش اتلاف و مصرف در انتهای زنجیره، از بخش‌های خانگی و تجاری تا کشاورزی و صنعت، بخشی از کسری گاز را از سمت تقاضا جبران می‌کند و زمینه هدایت گاز به مصارف ضروری و صنایع مولد را فراهم می‌آورد.
، شرکت‌های کارور انرژی، به‌عنوان یکی از سازوکارهای جدید مدیریت و بهینه‌سازی مصرف گاز طبیعی، از سال گذشته با امضای قراردادهای عملیاتی میان شرکت ملی گاز ایران و بخش خصوصی وارد صنعت گاز کشور شدند. این الگو با هدف کاهش مصرف گاز در بخش‌های مختلف، از جمله خانگی و تجاری تا کشاورزی، صنایع و واحدهایی مانند گلخانه‌ها، مرغداری‌ها و نانوایی‌ها، زمینه مشارکت بخش خصوصی در اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی مصرف را فراهم می‌کند.
وزارت نفت دولت چهاردهم، به‌منظور مدیریت ناترازی گاز طبیعی و کاهش مصرف در بخش‌های مختلف، توسعه سازوکارهای بهینه‌سازی مصرف را در دستور کار قرار داده است. در این میان، استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور انرژی و مشارکت بخش خصوصی، یکی از محورهای اصلی این برنامه به شمار می‌رود که شرکت ملی گاز ایران مأمور به اجرای آن شده و گام‌های مؤثری در این زمینه برداشته شد. هدف این طرح، کاهش اتلاف انرژی و دستیابی به کاهش 25 تا 35 درصدی مصرف در انتهای زنجیره مصرف است.
شرکت‌های کارور انرژی با اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی مصرف، افزون‌بر کمک به کاهش ناترازی گاز طبیعی و هدایت منابع گاز به صنایع مولد، زمینه کاهش هزینه قبوض مشترکان، ارتقای بهره‌وری تجهیزات و کاهش آلاینده‌های محیط زیستی را نیز فراهم می‌کنند.
این اقدام، با توجه به کاهش ناترازی و هدایت گاز به صنایع مولد ارزآور، برای بخش خصوصی به دلیل ایجاد بازار سرمایه‌گذاری شفاف و سودآور در بورس انرژی و برای مردم نیز از جهت نوسازی تجهیزات، کاهش هزینه قبوض و بهبود کیفیت هوا سودآور است.
دو مدل قرارداد کارور
از مهم‌ترین محورهای فعالیت شرکت ملی گاز ایران در این دوره، توسعه سازوکارهای بهینه‌سازی مصرف و استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور بوده است. مطابق این قراردادها، دو نوع قرارداد برای اجرا تعریف شده است. در مدل نخست، شرکت کارور به‌عنوان خرده‌فروش گاز مسئولیت توزیع و مدیریت مصرف را در محدوده‌ای مشخص به عهده دارد؛ یعنی شرکت کارور، گاز را خریداری می‌کند است و مدیریت توزیع و مصرف آن را در محدوده مشخصی به عهده می‌گیرد. در این مدل، یعنی کارور نوع یک، موضوع مدیریت مصرف در مقیاس یک شهر یا محدوده بزرگ‌تر مطرح است. حجم گاز ورودی به شهر اندازه‌گیری می‌شود و کارور با استفاده از روش‌های مختلف، از تعامل با مشترکان، اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی و همکاری با اصناف و فعالان محلی، مصرف را مدیریت می‌کند.
در مدل دوم، شرکت‌ها فقط بر بهینه‌سازی مصرف تمرکز دارند و درآمد خود را از محل گواهی‌های صرفه‌جویی تأمین می‌کنند. این کاهش مصرف می‌تواند از طریق تغییر فناوری و تجهیزات، اقدام‌های مدیریتی یا استفاده از ابزارهای اقتصاد رفتاری و فرهنگ‌سازی انجام شود. برای نمونه، شرکت کارور ممکن است در یک واحد مسکونی، مرغداری یا نانوایی اقدام به اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی کند و مقدار صرفه‌جویی ایجادشده به‌صورت جداگانه اندازه‌گیری شود.
گواهی صرفه‌جویی و بورس انرژی
در این مدل، کاهش مصرف گاز با صدور گواهی صرفه‌جویی انرژی همراه است و شرکت‌های کارور به‌ازای میزان صرفه‌جویی تأییدشده، این گواهی‌ها را دریافت می‌کنند. امکان عرضه گواهی‌ها در بورس انرژی به صنایع بزرگ، زمینه ایجاد درآمد برای شرکت‌های کارور و توسعه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در پروژه‌های بهینه‌سازی مصرف را فراهم می‌کند. در این سازوکار، اختلاف میان تعرفه گاز مصرفی و ارزش گاز صرفه‌جویی‌شده در بورس انرژی می‌تواند انگیزه اقتصادی اجرای پروژه‌های کاهش مصرف را تقویت کند.
افزون‌براین، در مأموریت شرکت‌های کارور، با تحلیل داده‌های مصرف گذشته و پیش‌بینی نیاز آینده، اقدام‌های مدیریتی و فنی هم‌زمان شامل زمان‌بندی هوشمند استفاده از تجهیزات، آموزش مشترکان برای کاهش مصرف و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای تغییر رفتار مصرف‌کننده تعریف شده است تا از این مسیر شرکت‌های کارور افزون‌بر تحقق کاهش مصرف، در زمینه فرهنگ صرفه‌جویی و مدیریت بهینه انرژی در جامعه حرکت کنند.
هم‌زمان با این قراردادها، تأکید شرکت ملی گاز ایران بر پایش مستمر عملکرد و راستی‌آزمایی مقدار صرفه‌جویی است و درواقع اندازه‌گیری دقیق کاهش مصرف، ثبت داده‌ها در سامانه‌های هوشمند و اتصال نتایج به بورس انرژی از الزام‌هایی است که برای اجرای این طرح در نظر گرفته شده است. افزون‌براین، کارورهای انرژی با ارائه گزارش‌های تحلیلی، تحلیل روند مصرف و پیش‌بینی نیاز آینده، امکان مدیریت هوشمند و بهینه منابع را فراهم می‌کنند.
مطابق گزارش شرکت ملی گاز ایران، تاکنون با 111 شرکت کارور انرژی قرارداد امضا شده است. به گفته سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، میزان صرفه‌جویی حاصل از قراردادهای امضاشده با شرکت‌های کارور تا پایان سال به بیش از یک میلیارد مترمکعب خواهد رسید. بر اساس برنامه پیش‌بینی‌شده، سهم بخش خانگی 2 میلیون و 337 هزار و 84 مورد، نیروگاهی 7 مورد، کشاورزی شامل گلخانه و مرغداری 2 هزار و 283 مورد، صنعتی 609 مورد، بخش تجاری شامل نانوایی و رستوران 5 هزار و 329 مورد و دیگر بخش‌ها شامل مساجد، اماکن و تأسیسات دولتی 19 هزار و 938 مورد است.
طرح کارور انرژی اکنون در استان‌های مختلف ازجمله اصفهان، خراسان رضوی، قم، کرمانشاه، مرکزی، یزد، مازندران، کهگیلویه و بویراحمد، کردستان، چهارمحال و بختیاری و خراسان جنوبی اجرا می‌شود. دامنه فعالیت‌های این طرح نیز از کاهش مصرف در بخش‌های خانگی و تجاری تا نوسازی تجهیزات در گلخانه‌ها، مرغداری‌ها، صنایع آجرپزی و ساختمان‌های اداری را در بر می‌گیرد.
یکی از نمونه‌های اجرای طرح کارور انرژی، بهینه‌سازی مصرف گاز در نانوایی‌های سنتی است. بر اساس نتایج اعلام‌شده، جایگزینی ماشین‌های مستعمل شعله مستقیم با دستگاه‌های استاندارد حرارت غیرمستقیم، دست‌کم 50 درصد و جایگزینی تنورهای گلی آلوده و کم‌بازده، حداقل 75 درصد صرفه‌جویی به همراه دارد. ابوالقاسم اسحاق‌آبادی، فعال حوزه کارور انرژی در بخش نانوایی‌ها، به خبرنگار شانا گفت: این پروژه در همه استان‌ها قابلیت اجرا دارد و پس از نانوایی‌های استان‌های خراسان رضوی و گلستان، در حال امضای قرارداد با استان‌های خراسان شمالی، سمنان، مازندران، سیستان و بلوچستان، فارس و تهران هستیم.
یکی دیگر از زمینه‌های اجرای طرح کارور انرژی، بهینه‌سازی مصرف گاز در واحدهای آجرپزی است. بر اساس گزارش معاون وزیر نفت در امور گاز، حدود 3 هزار و 260 واحد آجرپزی در کشور فعالیت دارند که در روش سنتی، برای تولید هر تن آجر حدود 300 مترمکعب گاز مصرف می‌کنند. شرکت ملی گاز ایران در این زمینه با یک شرکت کارور قرارداد امضا کرده است تا با تغییر فناوری و اصلاح فرایند تولید، مصرف گاز در این واحدها کاهش یابد. بر اساس برآورد اعلام‌شده، مصرف گاز برای تولید هر تن آجر در فناوری جدید به 27 میلیون و 400 هزار مترمکعب می‌رسد.
مهدی جمالی، مدیرعامل فعال در حوزه کارور انرژی، با اشاره به سوابق این مجموعه در حوزه بهینه‌سازی مصرف سوخت، ارتقای بازده تجهیزات گرمایشی و تدوین استانداردهای فنی در حوزه بهینه‌سازی انرژی، از اجرای بیش از 1900 پروژه تنظیم مشعل و بهینه‌سازی سیستم‌های دیگ و مشعل، بهسازی و ارتقای عملکرد حدود 500 موتورخانه، تعویض بیش از 7 هزار دستگاه تجهیزات گرمایشی با نمونه‌های پربازده، اجرای پروژه‌های جایگزینی سامانه‌های گرمایشی با پکیج و رادیاتور در ده‌ها واحد مسکونی، خروج بیش از 5 هزار بخاری فرسوده از چرخه مصرف و جایگزینی آن‌ها با بخاری‌های هرماتیک نسل جدید خبر داد.
بر این اساس، در ماه مرداد با صدور نخستین گواهی صرفه‌جویی 5 میلیون مترمکعبی گاز طبیعی، گام عملیاتی مهمی در مسیر تجاری‌سازی صرفه‌جویی انرژی و توسعه بازار بهینه‌سازی گاز در قالب قرارداد با شرکت کارور برداشته شد.
چندی پیش نیز مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران از آغازبه‌کار شرکت‌های کارور نوع یک نیز خبر داد و گفت: گاز مصرفی 21 ایستگاه سی‌جی‌اس شهرستان سبزوار، در قالب طرح «کارور نوع یک» و با هدف توسعه خرده‌فروشی گاز، برای نخستین بار در بورس انرژی ایران عرضه و معامله شد.
با توسعه قراردادهای کارور انرژی، اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی در بخش‌های مختلف و ورود گواهی‌های صرفه‌جویی به بازار انرژی، این الگو در حال تبدیل‌شدن به یکی از ابزارهای مشارکت بخش خصوصی در مدیریت مصرف گاز طبیعی است. استمرار اجرای طرح، همراه با پایش دقیق مقدار صرفه‌جویی و ارزیابی نتایج پروژه‌ها، می‌تواند زمینه گسترش آن به دیگر بخش‌های پرمصرف و تقویت مدیریت پایدار انرژی در کشور را فراهم کند.