خبرگزاری آریا - در هفدهمین مرحله فروش ایران‌خودرو، بیش از 925 هزار نفر برای خرید 47 هزار و 500 دستگاه خودرو رقابت کردند؛ رقابتی که شانس انتخاب شدن در طرح عادی را به کمتر از 2 درصد رسانده، اما متقاضیان طرح جایگزینی خودروهای فرسوده با احتمال بسیار بیشتری امکان خرید دارند. اختلاف سهمیه‌ها، میزان تقاضای محصولات و فاصله قیمت کارخانه و بازار، بار دیگر تفاوت‌های بازار خودرو را آشکار کرده است.
قرعه‌کشی خودرو در ایران همچنان یکی از عجیب‌ترین جلوه‌های بازار کالایی است که قرار است وسیله حمل‌ونقل باشد، اما برای بسیاری از متقاضیان به فرصتی برای کسب سود تبدیل شده است. در هفدهمین مرحله فروش ایران‌خودرو، بیش از 925 هزار نفر برای خرید تنها 47 هزار و 500 دستگاه خودرو ثبت‌نام کردند؛ رقابتی که در آن به‌طور میانگین به ازای هر خودرو نزدیک به 20 متقاضی وجود داشت. با این حال، پشت این میانگین، نابرابری بزرگی پنهان است. در طرح عادی، شانس انتخاب شدن به کمتر از دو درصد می‌رسد، درحالی‌که در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده، ظرفیت عرضه تقریباً با تعداد متقاضیان برابری می‌کند.
این اختلاف چشمگیر، تنها یکی از ویژگی‌های بازار خودروی ایران است؛ بازاری که در آن انتخاب نوع خودرو، سهمیه ثبت‌نام و فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد می‌تواند سرنوشت متقاضیان را تغییر دهد.
925 هزار متقاضی برای 47 هزار خودرو
بر اساس آمار اعلام‌شده از هفدهمین مرحله اولویت‌بندی ایران‌خودرو، در مجموع 925 هزار و 437 نفر برای خرید 47 هزار و 500 دستگاه خودرو ثبت‌نام کرده‌اند. از این تعداد، 824 هزار و 154 نفر در طرح عادی، 91 هزار و 77 نفر در طرح جوانی جمعیت و 10 هزار و 206 نفر در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده حضور داشته‌اند.
اما ظرفیت خودروهای اختصاص‌یافته به این سه گروه تفاوت قابل‌توجهی دارد. درحالی‌که سهم متقاضیان عادی تنها 14 هزار و 250 دستگاه است، برای طرح جوانی جمعیت 23 هزار و 750 خودرو و برای طرح فرسوده 9 هزار و 500 دستگاه در نظر گرفته شده است.
به این ترتیب، بیش از 89 درصد ثبت‌نام‌کنندگان در گروه عادی قرار دارند، اما تنها 30 درصد ظرفیت فروش به آن‌ها اختصاص یافته است. در مقابل، متقاضیان طرح جوانی جمعیت که کمتر از 10 درصد کل ثبت‌نام‌کنندگان را تشکیل می‌دهند، نیمی از ظرفیت عرضه را در اختیار دارند.
البته این تقسیم‌بندی در چارچوب سیاست‌های حمایتی و سهمیه‌بندی فروش خودرو انجام می‌شود، اما نتیجه آن شکل‌گیری تفاوتی بسیار بزرگ در احتمال خرید خودرو برای گروه‌های مختلف است.
شانس 1.7 درصدی برای خریداران عادی
محاسبه نسبت ظرفیت به تعداد متقاضیان نشان می‌دهد که شانس متوسط انتخاب شدن در طرح عادی حدود 1.73 درصد است؛ یعنی از هر 58 متقاضی، تقریباً یک نفر امکان خرید خودرو پیدا می‌کند.
این نسبت در طرح جوانی جمعیت به حدود 26 درصد افزایش می‌یابد و در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده به بیش از 93 درصد می‌رسد.
بنابراین، احتمال انتخاب شدن در طرح فرسوده، بر مبنای نسبت کلی ظرفیت به تقاضا، بیش از 53 برابر طرح عادی است.
البته این ارقام میانگین ظرفیت به تقاضا هستند و لزوماً احتمال دقیق برنده شدن هر فرد را نشان نمی‌دهند؛ زیرا تعداد متقاضیان و ظرفیت اختصاص‌یافته به هر محصول نیز متفاوت است.
با این حال، همین اعداد نشان می‌دهد که قرعه‌کشی خودرو برای همه شرکت‌کنندگان شرایط یکسانی ندارد. گروهی با احتمال بسیار اندک وارد رقابت می‌شوند و گروهی دیگر، به دلیل نوع سهمیه، با احتمال بسیار بالاتری امکان خرید پیدا می‌کنند.
پژو 207؛ محبوب‌ترین و دشوارترین انتخاب
در میان محصولات عرضه‌شده، پژو 207 سقف شیشه‌ای با 232 هزار و 368 متقاضی، بیشترین تقاضا را به خود اختصاص داده است. پس از آن، سورن پلاس دوگانه‌سوز با 218 هزار و 726 متقاضی قرار دارد.
این دو خودرو در مجموع بیش از 451 هزار ثبت‌نام‌کننده داشته‌اند؛ یعنی نزدیک به نیمی از تمام متقاضیان این مرحله فروش، یکی از این دو محصول را انتخاب کرده‌اند.
در مقابل، دنا پلاس با رینگ آلومینیومی تنها 32 هزار و 892 متقاضی داشته و رانا پلاس نیز با حدود 66 هزار نفر در میان محصولات کم‌تقاضاتر قرار گرفته است.
اما تعداد متقاضیان به‌تنهایی تمام ماجرا نیست. در طرح عادی، شانس انتخاب شدن برای پژو 207 سقف شیشه‌ای یک به 137 اعلام شده است؛ یعنی از هر 137 متقاضی، به‌طور متوسط تنها یک نفر انتخاب می‌شود.
این در حالی است که شانس خرید پژو 207 سقف فلزی یک به 27 است. بنابراین، انتخاب نسخه سقف فلزی می‌توانسته احتمال موفقیت متقاضی را تقریباً پنج برابر کند.
در خانواده سورن پلاس نیز تفاوت مشابهی دیده می‌شود. شانس خرید سورن دوگانه‌سوز یک به 96 و سورن پلاس TU5P یک به 32 اعلام شده است.
برای دنا پلاس با رینگ فولادی نیز نسبت یک به 135 ثبت شده، درحالی‌که این نسبت برای نسخه رینگ آلومینیومی یک به 50 است و به بیان دیگر، حتی انتخاب دو نسخه متفاوت از یک خودرو می‌تواند احتمال موفقیت در قرعه‌کشی را چند برابر تغییر دهد.
چرا قرعه‌کشی خودرو همچنان جذاب است؟
پرسش اصلی این است که چرا در شرایط رکود معاملات و کاهش قدرت خرید خانوارها، همچنان نزدیک به یک میلیون نفر برای خرید خودرو ثبت‌نام می‌کنند؟
بخشی از پاسخ را باید در فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد جست‌وجو کرد. هنگامی که یک خودرو در کارخانه با قیمتی پایین‌تر از بازار عرضه می‌شود، حق خرید آن می‌تواند ارزش اقتصادی مستقلی پیدا کند.
در چنین شرایطی، ثبت‌نام در قرعه‌کشی الزاماً به معنای نیاز مصرفی به خودرو نیست. بخشی از متقاضیان ممکن است با هدف استفاده از اختلاف قیمت کارخانه و بازار وارد رقابت شوند.
این انگیزه به‌ویژه درباره محصولاتی که تقاضای بیشتری دارند، می‌تواند پررنگ‌تر باشد. البته بدون بررسی قیمت روز کارخانه و بازار و همچنین انگیزه واقعی ثبت‌نام‌کنندگان، نمی‌توان سهم دقیق تقاضای سرمایه‌ای را تعیین کرد.
با این حال، تفاوت شدید استقبال از نسخه‌های مختلف یک محصول نشان می‌دهد که ویژگی‌های ظاهری و فنی خودرو تنها عوامل تعیین‌کننده نیستند. میزان سود احتمالی، قیمت نهایی و امکان فروش در بازار آزاد نیز می‌توانند بر انتخاب متقاضیان اثر بگذارند.
به همین دلیل، قرعه‌کشی خودرو در ایران تنها سازوکاری برای توزیع یک کالای مصرفی نیست؛ بلکه در عمل می‌تواند به رقابتی برای دستیابی به امتیاز خرید با قیمت کارخانه تبدیل شود.
سهمیه‌هایی که معادله قرعه‌کشی را تغییر دادند
در طرح جوانی جمعیت، شانس خرید برخی خودروها به‌مراتب بالاتر از طرح عادی است. برای پژو 207 سقف شیشه‌ای، دنا پلاس رینگ فولادی و سورن دوگانه‌سوز، نسبت انتخاب یک به 9 اعلام شده است.
این نسبت برای تارا دستی و دنا پلاس رینگ آلومینیومی به یک به سه می‌رسد و برای سورن پلاس TU5P یک به دو است. در رانا پلاس نیز ظرفیت اعلام‌شده با تعداد متقاضیان برابر بوده اما شرایط در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده متفاوت‌تر است. برای پنج محصول از جمله تارا دستی، رانا پلاس و پژو 207 سقف فلزی، ظرفیت برابر با تعداد متقاضیان اعلام شده است.
این وضعیت نشان می‌دهد که بخش بزرگی از رقابت اصلی، عملاً در سهمیه عادی متمرکز شده است؛ جایی که تعداد متقاضیان چندین برابر ظرفیت عرضه است.
برندگان هم باید منتظر قیمت نهایی بمانند
با پایان اولویت‌بندی، مرحله پرداخت وجه برای منتخبان آغاز شده است. بر اساس فراخوان اعلام‌شده، متقاضیان منتخب از یکشنبه 10 آبان تا پایان شنبه 16 آبان 1405 فرصت دارند وجه تعیین‌شده را پرداخت کنند.
در طرح ویژه جایگزینی خودروهای فرسوده، خریداران باید حداکثر معادل 50 درصد قیمت روز خودرو را به‌عنوان پیش‌پرداخت واریز کنند. زمان تحویل خودروها نیز از اردیبهشت تا شهریور 1406 اعلام شده است.
اما نکته مهم آن است که پرداخت اولیه به معنای قطعی شدن قیمت خودرو نیست. مطابق شرایط این طرح، بهای نهایی بر اساس قیمت مصوب زمان تحویل و مفاد قرارداد تعیین خواهد شد.
بنابراین، حتی متقاضیانی که در اولویت‌بندی انتخاب شده‌اند نیز ممکن است هنگام تحویل با قیمت متفاوتی روبه‌رو شوند. مسئله‌ای که در شرایط تورمی بازار خودرو، می‌تواند بر هزینه نهایی خرید و میزان سود احتمالی آن تأثیر بگذارد.
قرعه‌کشی؛ نشانه کمبود عرضه یا شکاف قیمت؟
آمار این مرحله از فروش ایران‌خودرو تصویری از یک تناقض ساختاری ارائه می‌دهد. از یک سو، صدها هزار نفر برای خرید خودرو ثبت‌نام می‌کنند و از سوی دیگر، بازار آزاد همواره با تقاضای مصرفی پررونق مواجه نیست.
این وضعیت نشان می‌دهد که تعداد ثبت‌نام‌کنندگان را نمی‌توان مستقیماً معادل تقاضای واقعی مصرفی دانست. بخشی از تقاضای ثبت‌شده ممکن است حاصل جذابیت اقتصادی خرید با قیمت کارخانه باشد.
تا زمانی که فاصله معناداری میان قیمت کارخانه و بازار وجود داشته باشد، احتمالاً انگیزه حضور در طرح‌های فروش نیز باقی خواهد ماند؛ حتی اگر شانس انتخاب شدن برای متقاضیان عادی کمتر از دو درصد باشد.
هفدهمین مرحله فروش ایران‌خودرو بار دیگر نشان داد که مسئله بازار خودرو فقط تعداد خودروهای تولیدشده یا عرضه‌شده نیست، بلکه شیوه قیمت‌گذاری و توزیع نیز در شکل‌گیری تقاضا نقش دارد و در بازاری که نزدیک به یک میلیون نفر برای کمتر از 50 هزار خودرو رقابت می‌کنند، برنده شدن در قرعه‌کشی برای برخی متقاضیان می‌تواند بیش از آنکه به معنای پایان انتظار برای خرید خودرو باشد، به معنای دستیابی به یک فرصت اقتصادی باشد. همین مسئله است که قرعه‌کشی خودرو را از یک روش فروش به یکی از نمادهای شکاف میان قیمت‌گذاری رسمی و واقعیت بازار تبدیل کرده است.
نحوه واریز وجه پیش‌فروش ایران خودرو
واریز وجه مربوط به محصولات ایران خودرو از طریق سامانه یکپارچه فروش خودروها صورت می‌پذیرد. در این فرآیند، متقاضی مکلف است با ورود به پنل کاربری خود، نسبت به دریافت شناسه پرداخت اختصاصی اقدام نماید. زمان دقیق آغاز و پایان مهلت پرداخت از طریق پیامک و اطلاعیه رسمی شرکت اعلام خواهد شد. عدم رعایت مهلت مقرر به منزله انصراف از خرید تلقی شده و ثبت‌نام متقاضی لغو می‌گردد.
پیش از انجام هرگونه اقدام، متقاضی موظف است شرایط مندرج در برگه راهنما را مطالعه نموده و از تطابق اطلاعات حساب بانکی خود با مشخصات ثبت‌شده در سامانه اطمینان حاصل کند. پس از دریافت شناسه پرداخت، متقاضی باید از طریق درگاه بانکی معرفی‌شده، در زمان مقرر نسبت به انتقال وجه اقدام کرده و کد پیگیری دریافتی را ذخیره نماید. تکمیل فرآیند واریز صرفاً از طریق درگاه مجاز امکان‌پذیر است و واریز به هر حساب دیگری فاقد اعتبار خواهد بود. شایان ذکر است که مهلت واریز قابل تمدید نمی‌باشد و مسئولیت پیگیری به‌موقع بر عهده متقاضی است.
در مرحله پایانی، متقاضی پس از واریز وجه، موظف است حداکثر ظرف 24 ساعت با مراجعه به سامانه، نسبت به ثبت کد پیگیری و تایید نهایی اقدام نماید تا فرآیند خرید رسمیت یابد. پیش‌شرط‌های موفقیت در این مرحله شامل ذخیره‌سازی رسید بانکی، اطمینان از موجودی کافی حساب در زمان انجام تراکنش و عدم بسته بودن درگاه پرداخت می‌باشد. در صورت بروز هرگونه مشکل فنی، مهلت واریز وجه پس از قرعه‌کشی تنها با تایید شرکت و از طریق اطلاعیه رسمی قابل تمدید است. رعایت تمامی موارد فوق‌الذکر، موفقیت‌آمیز بودن فرآیند واریز را تضمین می‌کند و متقاضی باید تا دریافت تاییدیه نهایی از سامانه، امور مربوطه را پیگیری نماید.