خبرگزاری آریا - آیا ناسا به نشانه‌ای از حیات در مریخ دست یافته است؟ کشف سنگی مرموز با لکه‌هایی غیرعادی توسط مریخ‌نورد استقامت، احتمال وجود حیات باستانی در سیاره سرخ را مطرح کرده؛ اما سرنوشت این نمونه ارزشمند و امکان انتقال آن به زمین همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
مریخ‌نورد بدون سرنشین استقامت ناسا، در فوریه 2021 میلادی، در دهانه جیزرو (Jezero Crater) مریخ فرود آمد. این منطقه اکنون خشک است، اما بیش از سه میلیارد سال پیش دریاچه‌ای بود که رودخانه‌ها آن را تغذیه می‌کردند. مأموریت این مریخ‌نورد جست‌وجوی سنگ‌هایی بود که ممکن است نشانه‌هایی از حیات در خود داشته باشند؛ به همین دلیل، در مناطقی حضور داشت که روزگاری آب در آن‌ها وجود داشته است.
در جولای 2024 میلادی، مریخ‌نورد استقامت سنگی به شکل نوک پیکان را در لبه بستر یک رودخانه باستانی کشف کرد. سطح این سنگ پر از لکه‌های کوچک تیره و روشن، شبیه خال‌های پلنگ، بود. این مریخ‌نورد با بازوی رباتیک خود در سنگ سوراخ ایجاد کرد و قطعه‌ای استوانه‌ای به اندازه یک تکه گچ بیرون آورد و آن را در ظرفی در بدن خود محکم بست. این نمونه دره یاقوت کبود (Sapphire Canyon) نام گرفت.
چرا این سنگ مهم است؟
دانشمندان روی لکه‌های این سنگ تمرکز کردند. روی زمین، چنین لکه‌هایی وقتی شکل می‌گیرند که میکروب‌ها مواد آلی مدفون در خاک یا رسوب را می‌خورند و آهن اطراف را تغییر می‌دهند. لکه‌های مریخی هم می‌توانند بقایای حیات میکروبی باستانی باشند.
آدریان بروز (Adrian Broz)، پژوهشگر فوق‌دکتری در دانشگاه پوردو و عضو گروه علمی مریخ‌نورد استقامت، گفت: این اولین‌بار است که چیزی روی مریخ یافته‌ایم که می‌توان آن را نشانه احتمالی حیات نامید.
البته لکه‌ها به‌تنهایی وجود حیات در مریخ را تأیید نمی‌کنند. الگوهای مشابه می‌توانند از طریق واکنش‌های شیمیایی بدون دخالت موجود زنده هم شکل بگیرند. نمونه مهم، شهاب‌سنگ مریخی ALH84001 است که در سال 1984 میلادی در قطب جنوب کشف شد. در ابتدا تصور می‌شد این نمونه حاوی آثار حیات باستانی است، اما تحلیل‌های بعدی نشان داد ویژگی‌های مشابه می‌توانند از فرایندهای زمین‌شناسی معمولی ناشی شوند.
دانشمندان استدلال می‌کنند برای تأیید درست این موضوع، دره یاقوت کبود باید به زمین آورده شود، چون مریخ‌نورد با وجود مجهزبودن به ابزارهای تحلیلی، نمی‌تواند همه آزمایش‌های لازم را روی مریخ انجام دهد.
چرا بازگرداندن نمونه این‌قدر دشوار و گران است؟
مشکل اصلی، هزینه 11 میلیارد دلاری بازگرداندن نمونه است. یک موشک واحد نمی‌تواند سفر رفت و برگشت به مریخ را انجام دهد، چون سوخت کافی برای هر دو مسیر در آن جا نمی‌شود. فرود روی مریخ با سوختی که برای سفر بازگشت هم کافی باشد، در حال حاضر ممکن نیست. به همین دلیل، این مأموریت باید در چند مرحله و با چند فضاپیمای جداگانه انجام شود.
مرحله به مرحله؛ نمونه چگونه به زمین می‌رسد؟
نخست، یک فرودگر (فضاپیمایی که روی سطح مریخ فرود می‌آید) از زمین به مریخ فرستاده می‌شود. این فرودگر یک موشک کوچک سه‌متری حمل می‌کند که قرار است نمونه را از سطح مریخ پرتاب کند. فرودگر پس از نشستن روی سطح مریخ، منتظر می‌ماند تا مریخ‌نورد استقامت نمونه را به آن برساند و در ظرفی کروی روی موشک قرار دهد. سپس موشک به مدار مریخ صعود می‌کند و ظرف را در فضا رها می‌کند.
در مرحله بعد، یک مدارگرد بازگشت به زمین که از قبل در مدار مریخ مستقر شده، باید این ظرف شناور را بگیرد. پس از ماه‌ها سفر، این فضاپیما یک کپسول بازگشت را نزدیک زمین رها می‌کند و سفر با فرود کپسول به پایان می‌رسد.
چالش‌های بی‌سابقه
این مسیر با چالش‌هایی روبه‌روست که تاکنون هیچ‌کدام تجربه نشده‌اند؛ از پرتاب موشک از سطح مریخ گرفته تا گرفتن یک ظرف کوچک در مدار. زمان‌بندی هم نقش حیاتی دارد: مریخ و زمین فقط هر 26 ماه یک‌بار در موقعیت مناسبی برای پرتاب قرار می‌گیرند؛ بنابراین هر تأخیر می‌تواند مأموریت را دو سال عقب بیندازد. علاوه بر این، ساخت چند فضاپیمای جدید و اجرای مراحلی که هنوز آزمایش نشده‌اند، هزینه‌ها را به‌شدت بالا برده است.
سرانجام: لغو مأموریت
در نهایت، ناسا در پیشنهاد بودجه سال مالی 2026 میلادی خود اعلام کرد این مأموریت با برنامه فعلی از توان مالی خارج است و کنگره آمریکا در ژانویه امسال لغو آن را تصویب کرد. تا آن زمان حدود 2٫5 میلیارد دلار برای این طرح هزینه شده بود.
جَرد آیزاکمن (Jared Isaacman)، مدیر ناسا، تأکید کرد که بازگرداندن این نمونه می‌تواند یک دستاورد علمی تاریخی باشد و قول داد روزی این کار را انجام دهد؛ اما هنوز مشخص نیست این کار را ربات‌ها انجام می‌دهند یا فضانوردان و زمان انجام آن هم معلوم نیست. ناسا در حال بررسی روش‌های ساده‌تر و ارزان‌تر، از جمله همکاری خصوصی یا بین‌المللی است.